عکس CBCT دندان چیست؟ کاربردها، نحوه انجام و تفاوت با عکس پانورامیک

عکس CBCT دندان چیست؟

CBCT مخفف Cone Beam Computed Tomography است. این دستگاه با استفاده از پرتو اشعه ایکس مجموعه‌ای از تصاویر را از زوایای مختلف ثبت می‌کند و نرم‌افزار آن‌ها را به یک تصویر سه‌بعدی از فک و صورت تبدیل می‌کند.

پزشک می‌تواند تصویر را از جهت‌های مختلف مشاهده کند، برش‌های بسیار دقیق از استخوان ببیند و فاصله ساختارهای مختلف را اندازه‌گیری کند.

تفاوت عکس CBCT با عکس پانورامیک چیست؟

عکس پانورامیک یا OPG نمای کلی از دندان‌ها و فک‌ها را به‌صورت دوبعدی نشان می‌دهد. این تصویر برای بسیاری از بررسی‌های اولیه بسیار مفید است.

اما در تصویر دوبعدی نمی‌توان عرض واقعی استخوان یا موقعیت ساختارها در بعد سوم را با همان دقت CBCT ارزیابی کرد.

عکس CBCT برای ایمپلنت چه کاربردی دارد؟

یکی از مهم‌ترین کاربردهای CBCT، برنامه‌ریزی برای کاشت ایمپلنت است. ایمپلنت باید در موقعیتی قرار بگیرد که استخوان کافی در اطراف آن وجود داشته باشد و به ساختارهای حساس مانند عصب فک یا سینوس آسیب وارد نشود.

CBCT می‌تواند به پزشک کمک کند موارد زیر را بررسی کند:

• عرض استخوان
• ارتفاع استخوان
• کیفیت و فرم کلی استخوان
• موقعیت کانال عصبی فک پایین
• فاصله محل ایمپلنت تا سینوس فک بالا
• وجود تحلیل یا نقص استخوانی
• زاویه مناسب برای قرار دادن ایمپلنت

بنابراین در بسیاری از کیس‌های ایمپلنت، CBCT بخش مهمی از طراحی درمان محسوب می‌شود.

آیا قبل از هر ایمپلنت باید CBCT گرفت؟

لزوماً خیر. نوع تصویربرداری موردنیاز باید بر اساس شرایط بیمار و پیچیدگی درمان انتخاب شود.

اما زمانی که عرض یا ارتفاع استخوان، فاصله از عصب یا سینوس و نیاز به پیوند استخوان اهمیت داشته باشد، تصویربرداری سه‌بعدی اطلاعات بسیار ارزشمندی در اختیار جراح قرار می‌دهد.

کاربرد CBCT برای جراحی دندان عقل

در بعضی دندان‌های عقل پایین، ریشه دندان به کانال عصب فک بسیار نزدیک است. در عکس پانورامیک ممکن است این دو ساختار روی یکدیگر افتاده به نظر برسند، اما مشخص نباشد فاصله واقعی آن‌ها در فضای سه‌بعدی چقدر است.

در چنین شرایطی CBCT می‌تواند موقعیت ریشه نسبت به عصب را دقیق‌تر نشان دهد و به برنامه‌ریزی جراحی کمک کند.

CBCT همچنین می‌تواند در بررسی مواردی مانند زیر مفید باشد:

• دندان عقل نهفته
• ریشه‌های غیرطبیعی یا خمیده
• نزدیکی دندان به کانال عصب
• دندان‌های نهفته در موقعیت غیرمعمول

CBCT برای بررسی سینوس و پیوند استخوان

در قسمت عقب فک بالا، سینوس فکی در نزدیکی محل دندان‌های آسیای بزرگ قرار دارد. پس از کشیدن دندان و تحلیل استخوان، ممکن است فاصله میان استخوان و سینوس کاهش پیدا کند.

CBCT به جراح کمک می‌کند ارتفاع استخوان زیر سینوس را بررسی کند و مشخص کند آیا بیمار برای ایمپلنت به بازسازی استخوان یا سینوس لیفت نیاز دارد یا خیر.

همچنین مقدار تحلیل استخوان را می‌توان به‌صورت سه‌بعدی بررسی کرد.

CBCT در پیوند استخوان چه کمکی می‌کند؟

قبل از پیوند استخوان، پزشک باید مشخص کند کمبود استخوان بیشتر در عرض، ارتفاع یا هر دو جهت وجود دارد.

تصویربرداری سه‌بعدی می‌تواند به ارزیابی وسعت نقص و انتخاب روش مناسب‌تر برای بازسازی استخوان کمک کند.

برای اطلاعات بیشتر می‌توانید مقاله پیوند استخوان فک برای ایمپلنت را مطالعه کنید.

کاربرد CBCT در جراحی فک و صورت

به دلیل نمایش سه‌بعدی استخوان‌های صورت، CBCT در بسیاری از ارزیابی‌های جراحی فک و صورت نیز کاربرد دارد.

برخی از کاربردها عبارت‌اند از:

• بررسی دندان‌های نهفته
• بررسی برخی ضایعات و کیست‌های فکی
• ارزیابی ساختارهای استخوانی
• بررسی شکستگی‌های خاص فک و صورت
• برنامه‌ریزی برخی جراحی‌های فک
• بررسی وضعیت مفصل فک در موارد منتخب

البته در بعضی بیماری‌ها ممکن است روش‌های تصویربرداری دیگری مانند CT پزشکی یا MRI اطلاعات مناسب‌تری ارائه دهند و انتخاب روش به تشخیص پزشک بستگی دارد.

عکس CBCT چگونه گرفته می‌شود؟

گرفتن CBCT معمولاً ساده و بدون درد است. بیمار مقابل دستگاه قرار می‌گیرد و سر در موقعیت مشخصی ثابت می‌شود.

سپس دستگاه در مدت کوتاهی اطراف سر حرکت کرده و تصاویر لازم را ثبت می‌کند. بعد از پایان اسکن، نرم‌افزار تصویر سه‌بعدی را ایجاد می‌کند.

برای گرفتن این تصویر معمولاً نیازی به تزریق یا بی‌حسی وجود ندارد.

قبل از CBCT باید چه کار کنیم؟

معمولاً آمادگی خاصی لازم نیست؛ اما از بیمار خواسته می‌شود اشیای فلزی اطراف سر و گردن مانند گوشواره، عینک، گردنبند و بعضی وسایل متحرک دندانی را خارج کند.

وجود فلز می‌تواند باعث ایجاد آرتیفکت و اختلال در کیفیت تصویر شود.

آیا عکس CBCT اشعه زیادی دارد؟

CBCT از اشعه ایکس استفاده می‌کند و بنابراین بدون اشعه نیست. میزان پرتو به نوع دستگاه، اندازه محدوده تصویربرداری و تنظیمات مورد استفاده بستگی دارد.

به همین دلیل CBCT نباید صرفاً برای داشتن یک تصویر سه‌بعدی درخواست شود؛ بلکه زمانی استفاده می‌شود که اطلاعات آن برای تشخیص یا طراحی درمان ارزش داشته باشد.

پزشک معمولاً کوچک‌ترین محدوده‌ای را که اطلاعات موردنیاز را فراهم می‌کند انتخاب می‌کند تا میزان مواجهه غیرضروری کاهش پیدا کند.

آیا در دوران بارداری می‌توان CBCT گرفت؟

اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، حتماً قبل از تصویربرداری پزشک و مرکز رادیولوژی را مطلع کنید.

ضرورت انجام تصویربرداری، زمان انجام آن و امکان استفاده از روش جایگزین باید بر اساس شرایط درمان توسط پزشک بررسی شود.

آیا CBCT پوسیدگی دندان را هم نشان می‌دهد؟

اگرچه ممکن است بعضی تغییرات دندانی در CBCT دیده شوند، این تصویربرداری معمولاً انتخاب اول برای بررسی ساده پوسیدگی نیست.

تصاویر دندانپزشکی دوبعدی مانند Bitewing یا پری‌اپیکال در بسیاری از موارد برای تشخیص پوسیدگی مناسب‌تر هستند و میزان تصویربرداری باید متناسب با سؤال تشخیصی باشد.

آیا از روی CBCT می‌توان اندازه ایمپلنت را انتخاب کرد؟

CBCT اطلاعات مهمی درباره ابعاد استخوان و ساختارهای اطراف ارائه می‌دهد و یکی از ابزارهای مهم در انتخاب موقعیت و ابعاد مناسب ایمپلنت است.

با این حال انتخاب نهایی فقط براساس تصویر انجام نمی‌شود و عواملی مانند وضعیت لثه، موقعیت دندان نهایی، نیروهای جویدن و شرایط بالینی بیمار نیز باید بررسی شوند.

جمع‌بندی

عکس CBCT یک تصویربرداری سه‌بعدی از دندان‌ها، استخوان فک و بسیاری از ساختارهای اطراف است و در درمان‌هایی مانند ایمپلنت، جراحی دندان عقل، پیوند استخوان و بررسی سینوس کاربرد زیادی دارد.

مهم‌ترین مزیت آن نسبت به تصاویر دوبعدی، امکان مشاهده عرض و ارتفاع استخوان و رابطه ساختارهای مختلف در سه بعد است.

با این حال همه بیماران به CBCT نیاز ندارند و تصویربرداری باید بر اساس نیاز واقعی تشخیصی یا درمانی درخواست شود.

سؤالات متداول درباره عکس CBCT دندان